Tímabundin vernd og hælisleitendur

Hvað segja gögnin um fjölda hælisleitenda og umsækjendur um tímabundna vernd ás Íslandi?

Hvar bíða flestir einstaklingar eftir niðurstöðu í hælisumsókn sinni? Hvaða land hefur tekið við flestum hælisleitendum? Hvernig tengist löggjöf skilgreiningu á gögnum? Hér eru gögn um fjölda einstaklinga sem njóta tímabundinnar verndar eða hælis, fjölda samþykktra verndar- og hælisumsókna og fjölda umsókna í bið tekin saman úr gögnum Eurostat.
stjórnmál
fólksflutningar
flóttafólk
eurostat
evrópa
Höfundur
Stofnun
Síðast uppfært

May 2, 2024

Skilgreiningar

Hér er unnið með gögn frá Eurostat, hagstofu Evrópusambandsins. Þar sem það er munur á löggjöf þar og á Íslandi er mikilvægt að hafa nokkrar skilgreiningar og þýðingar á hreinu. Hér verður notast við eftirfarandi skilgreiningar og þýðingar:

  • Tímabundin vernd (e. temporary protection): Þetta er kallað sameiginleg vernd vegna fjöldaflótta í 44. grein laga um útlendinga, en temporary protection hjá Evrópusambandinu og þar af leiðandi Eurostat. Dómsmálaráðherra virkjaði þessa grein vegna fjöldaflótta frá Úkraínu í mars 2022. Hér verður notast við orðatiltækið tímabundin vernd. Afgreiðsla umsókna um tímabundna vernd er fljótari en annarra umsókna þar sem ekki þarf að leggja jafnmikla vinnu í að rannsaka mál hvers og eins.
  • Hæli (e. asylum): Einstaklingur sem fær ekki tímabundna vernd þarf að ganga í gegnum persónulegra ferli þar sem málsmeðferð sker úr um hvort einstaklingur þurfi á hæli að halda. Í gögnum Útlendingastofnunar virðist þetta oftast kallað efnisleg meðferð og hefur ýmist verið skipt niður í flokkana vernd, viðbótarvernd og mannúðarleyfi í gögnum þeirra. Hér verður notast við orðið hæli yfir alla þessa flokka. Afgreiðsla umsókna um hæli tekur lengri tíma og því er oftast fjallað um þennan málaflokk þegar rætt er um álag á innviði sem tengjast móttöku flóttafólks.

Samantekt

Myndir og tafla hér að neðan sýna stutta samantekt á tölunum. Fyrir neðan fylgir nánari greining.

Samantekt á verndarkerfum Evrópulanda (2022)
Tölur sýndar sem fjöldi á 100.000 íbúa móttökulands
Verndarveitingar Umsóknir
Samtals Án Úkraínu Samtals Án Úkraínu

Belgía

639 94 856 310

Búlgaría

2,211 57 2,434 279

Danmörk

569 9 603 43

Eistland

3,148 5 3,169 25

Finnland

838 22 888 72

Frakkland

177 52 352 227

Grikkland

389 183 562 356

Holland

713 86 831 205

Írland

1,446 70 1,637 262

Ísland

860 247 1,196 583

Ítalía

295 41 392 137

Latvía

2,045 12 2,065 32

Lúxemborg

950 161 1,168 380

Noregur

638 20 693 74

Pólland

4,258 8 4,272 22

Portúgal

559 6 572 19

Slóvenía

357 2 668 313

Spánn

411 71 588 248

Sviss

936 112 1,105 280

Svíþjóð

500 46 660 207

Þýskaland

1,110 154 1,247 292

Ungverjaland

309 0 309 0
Tafla eftir @bggjonsson hjá metill.is byggð á gögnum Eurostat um fólksflutninga: https://metill.is/greinar/flottafolk Gögn og kóði: https://github.com/bgautijonsson/Metill.is/tree/master/greinar/flottafolk
Samantekt á verndarkerfum Evrópulanda (2023)
Tölur sýndar sem fjöldi á 100.000 íbúa móttökulands
Verndarveitingar Umsóknir
Samtals Án Úkraínu Samtals Án Úkraínu

Belgía

239 106 432 299

Búlgaría

456 90 715 349

Danmörk

158 17 181 40

Eistland

648 5 658 15

Finnland

363 23 436 96

Frakkland

83 58 265 240

Grikkland

289 238 667 615

Holland

277 81 415 220

Írland

685 59 874 248

Ísland

480 79 1,053 652

Ítalía

71 35 264 228

Latvía

650 6 734 90

Lúxemborg

272 138 536 403

Noregur

649 40 686 77

Pólland

656 10 667 21

Portúgal

85 3 107 26

Slóvenía

78 4 413 339

Spánn

180 109 408 338

Sviss

357 148 550 342

Svíþjóð

154 50 260 157

Þýskaland

558 160 814 416

Ungverjaland

72 0 72 0
Tafla eftir @bggjonsson hjá metill.is byggð á gögnum Eurostat um fólksflutninga: https://metill.is/greinar/flottafolk Gögn og kóði: https://github.com/bgautijonsson/Metill.is/tree/master/greinar/flottafolk
Samantekt á verndarkerfum Evrópulanda (2022 - 2023)
Tölur sýndar sem fjöldi á 100.000 íbúa móttökulands
Verndarveitingar Umsóknir
Samtals Án Úkraínu Samtals Án Úkraínu

Belgía

439 100 644 305

Búlgaría

1,333 73 1,574 314

Danmörk

363 13 392 42

Eistland

1,898 5 1,914 20

Finnland

601 23 662 84

Frakkland

130 55 309 233

Grikkland

339 211 614 486

Holland

495 84 623 212

Írland

1,065 65 1,256 255

Ísland

670 163 1,125 618

Ítalía

183 38 328 183

Latvía

1,348 9 1,399 61

Lúxemborg

611 149 852 391

Noregur

644 30 689 76

Pólland

2,457 9 2,470 21

Portúgal

322 5 340 22

Slóvenía

218 3 541 326

Spánn

295 90 498 293

Sviss

646 130 827 311

Svíþjóð

327 48 460 182

Þýskaland

834 157 1,031 354

Ungverjaland

191 0 191 0
Tafla eftir @bggjonsson hjá metill.is byggð á gögnum Eurostat um fólksflutninga: https://metill.is/greinar/flottafolk Gögn og kóði: https://github.com/bgautijonsson/Metill.is/tree/master/greinar/flottafolk

Tímabundin Vernd

Í þessum kafla verður aðallega fjallað um flóttafólk frá Úkraínu. Það getur verið eitthvað af flóttafólki frá öðrum löndum eftir löggjöfum hvers svæðis, en hlutdeild Úkraínsks flóttafólks er nær 100% í öllum fjöldatölum þessa flokks.

Þessi flokkur er oftast tekinn út úr sviga þegar tölur um flóttafólk eru greindar þar sem flóttafólk frá Úkraínu fær fljótari meðferð og veldur því minna álagi á innviði sem tengjast móttöku flóttafólks.



Mánaðarlegar veitingar

Yfir árið 2022 var mikið flæði flóttafólks frá Úkraínu til annarra Evrópulanda, þá sérstaklega til Tékklands og Póllands, en mikill fjöldi leitaði líka til Slóvakíu og Eistlands. Síðustu mánuði ársins 2023 jókst fjöldinn sem leitaði til Noregs og tóku norsk yfirvöld við flestum í nóvember síðastliðinn.

Einstaklingar sem njóta verndar

Ef við leggjum saman allan fjöldann sem hafa fengið tímabundna vernd í löndum (og drögum frá einstaklinga sem leita til annarra landa eftir að hafa verið veitt tímabundin vernd) sjáum við að langmestur fjöldi fólks nýtur tímabundinnar verndar í Tékklandi. Noregur, Finnland og Ísland eru öll yfir meðaltali.

Hæli

Í þessum kafla eiga tölur við um hæli, það er að segja flóttafólk hvers umsóknir þurfa að fara í gegnum efnislega meðferð og úrskurður byggður á aðstæðum hvers og eins.

Þessi flokkur er helsta ágreiningsefnið í umræðum þar sem einstaklingar í þessum hóp fá ekki sömu flýtimeðferð og einstaklingar frá Úkraínu. Því er rétt að líta helst til þessa hóps þegar skoða á álag á innviði sem tengjast móttöku flóttafólks.

Mánaðarlegur fjöldi umsókna

Fyrst skoðum við hversu margar umsóknir um hæli þjóðir fá á hverjum mánuði. Frá september 2022 til júní 2023 var langur kafli þar sem Ísland fékk óvenjulega margar umsóknir, mun meira en aðrar þjóðir. Frá og með júlí 2023 hefur þetta þó aðeins róast og erum við núna farin að fá svipað magn og Lúxemborg aftur.

Uppsafnaður fjöldi hælisumsókna er mun hærri á Íslandi en í öðrum löndum. Næsta land á eftir Íslandi er Grikkland, en þar hefur mánaðarlegum umsóknum fjölgað og munurinn milli Íslands og Grikklands því að minnka.

Ákvarðanir í málum hælisleitenda

Þjóðir fá mismargar umsóknir í hverju mánuði og því gefur að skilja að sumar þjóðir þurfa að afgreiða mál fljótar en aðrar til að forðast myndun biðraða. Gögn um ákvarðanir sýna okkur bæði hversu mörg mál eru afgreidd og hversu margir hælisleitendur fá umsókn sína samþykkta.

Samtals ákvarðanir

Byrjum á að skoða hve margar ákvarðanir eru teknar í hverjum mánuði. Íslenskum yfirvöldum hefur tekist ágætlega í að afgreiða mál umsækjenda þegar tekið er tillit til höfðatölu og miðað er við önnur lönd. Frá sumri 2022 höfum við verið á toppnum eða nálægt toppnum í fjölda afgreiddra mála á höfðatölu.

Hér er þó mikilvægt að bera saman stærðargráðu á fjölda umsókna og fjölda afgreiðslna. Yfirvöld þurfa að vega kostnað vegna starfsfólks á móti kostnaði við að veita hælisleitendum skjól á meðan beðið er eftir niðurstöðu umsóknar.

Samþykktar umsóknir

Í gögnum um ákvarðanir getum við séð hvort ákveðið var að veita einstakling hæli eða ekki. Í kringum sumarið 2022 samþykktu íslensk yfirvöld mun fleiri umsóknir um hæli en yfirvöld annarra þjóða. Frá ársbyrjun 2023 hefur þetta þó róast og eru íslensk yfirvöld nú undir meðaltali og nær hinum norðurlöndunum í samþykktum umsóknum á höfðatölu. Ef við berum okkur saman við Lúxemborg, Þýskaland og Grikkland þá hefur þessi tala verið mun stöðugri þar en á Íslandi.

Ef við skoðum uppsafnaðar tölur, sést að Ísland hefur veitt flestum hæli en að Þýskaland, Grikkland og Lúxemborg eru ekki langt frá því að ná okkur ef þróunin heldur áfram.