Hvernig mælingin er unnin

Teljari — fjöldi barna með leikskólapláss kemur úr SKO01000 (Börn og leikskólar í desember). Hagstofan birtir töflu árlega með talningu í desembermánuði fyrir hvern leikskóla landsins eftir aldri barnsins. Við leggjum saman alla leikskóla innan sveitarfélagsins.

Nefnari — stærð árgangsins kemur úr MAN02005 (Mannfjöldi eftir sveitarfélagi, aldri og kyni) — fjöldi íbúa með viðkomandi aldur í janúar.

Leikskólatalan er gerð upp í desember. Stærð árgangsins er sótt í janúar mánuði síðar — þannig er nefnarinn mældur einum mánuði eftir talningu, ekki ellefu mánuðum á undan. Reynslan sýnir að hlutfallið verður þannig réttara: árgangurinn í janúar á undan inniheldur t.d. börn sem voru ekki ennþá fædd þegar leikskólinn taldi.

Í gögnunum sjáum við þannig dæmi þar sem fleiri börn eru með pláss en eru í árganginum. Þetta gerist þegar sveitarfélagið býður börnum utan sveitarfélagsins (eða þar sem skráningarstaður barnsins er annar en búseta foreldra). Við sníðum hlutfallið efst af við 100% til að birta ekki tölur yfir einum.

Sveitarfélög sameinast reglulega; Hagstofan birtir bæði gömlu og nýju nöfnin í sögulegum gögnum. Til að halda samfelldri tímaröð leggjum við saman gömlu einingarnar undir núverandi nafni. Til dæmis er Tálknafjarðarhreppur lagður saman við Vesturbyggð, Höfðahreppur við Skagaströnd, og Sveitarfélagið Álftanes við Garðabæ.

SKO01000 notar einnig óformleg styttri nöfn („Reykjavík“, „Kópavogur“, „Hafnarfjörður“) fyrir leikskóla, en formlegri nöfn í opinberum gögnum eru „Reykjavíkurborg“, „Kópavogsbær“, „Hafnarfjarðarkaupstaður“. Við notum formlega heitið alls staðar til að nöfn samrýmist öðrum gögnum á síðunni.

Biðlistar. Mælingin segir til um fjölda barna með pláss, ekki fjölda þeirra sem bíða eftir plássi. Tvö sveitarfélög með sama hlutfall geta haft mismunandi langa biðlista — fer eftir því hvenær á árinu þau útbúa pláss.

Vistunarstundir. Mælingin segir til um hvort barn sé með pláss — ekki hve marga klukkutíma í viku. Sveitarfélögin bjóða mismunandi langan vistunartíma og misjafna gjaldskrá.

Hvort barnið er í einkareknum eða opinberum leikskóla. SKO01000 telur báða flokka saman.

Lítil sveitarfélög. Sveitarfélög með færri en 20 börn í einhverjum árgangi á einhverju ári á tímabilinu 1998–2024 eru ekki birt á síðunni. Slíkir árgangar gefa óstöðug hlutföll — eitt eða tvö börn sem skipta um pláss færa hlutfallið um 10–20 prósentustig og gera samanburð yfir tíma erfiðan. Síðan birtir þannig 18 sveitarfélög sem standa undir um 85% barna á leikskólaaldri. Meðal þeirra sem falla frá: Hveragerðisbær, Bolungarvíkurkaupstaður, Stykkishólmsbær, Vesturbyggð og Sveitarfélagið Hornafjörður, ásamt smærri hreppum.

Frávik 2023. Talning ársins 2023 sýnir áberandi lægra hlutfall fyrir 1 árs börn í Kópavogi (-20 prósentustig), Hafnarfirði (-27), Mosfellsbæ (-22) og Garðabæ (-19). Eldri aldursárgangar urðu lítt fyrir áhrifum — hlutfallið fyrir 2–5 ára er á svipuðu róli og á undanförnum árum. Mynstrið bendir til þess að sveitarfélögin hafi forgangsraðað eldri börnum þegar pláss voru af skornum skammti. Rýming Grindavíkur (nóvember 2023) gæti hafa aukið álag á höfuðborgarsvæðið, en það skýrir ekki af hverju 1-árs hlutfallið eitt féll og 2–5 ára hélst óbreytt. Talnaröðin 2024 sýnir að mestu eðlilegt mynstur, þó að 1 árs hlutfallið hafi ekki að fullu náð sér.