Fjármál sveitarfélaga

Samanburður á fjármálum sveitarfélaga á Íslandi

viewof selectedMunicipalities = Inputs.select(
  municipalities,
  {
    multiple: true,
    value: ["Reykjavíkurborg", "Kópavogsbær", "Hafnarfjarðarkaupstaður",
            "Garðabær", "Mosfellsbær", "Seltjarnarnesbær"],
    label: "Sveitarfélag",
    width: "100%"
  }
)

viewof selectedHluti = Inputs.select(
  ["A-hluti", "A og B-hluti"],
  {
    value: "A-hluti",
    label: "Hluti",
    width: "100%"
  }
)

viewof selectedMetric = Inputs.select(
  metrics,
  {
    value: "Nettóskuldir sem hlutfall af tekjum",
    label: "Mælikvarði",
    width: "100%"
  }
)

{
  const cfg = metricConfig[selectedMetric] || {};
  if (cfg.subtitle) {
    return html`<p class="metric-subtitle">${cfg.subtitle}</p>`;
  }
  return html``;
}

chart

// ---- Data Loading ----
throunRaw = {
  const data = await FileAttachment("data/throun.csv").csv({typed: true});
  return data;
}

// ---- Derived: unique municipalities and metrics ----
municipalities = [...new Set(throunRaw.map(d => d.sveitarfelag))].sort((a, b) => a.localeCompare(b, "is"))

metrics = [...new Set(throunRaw.map(d => d.name))]

// ---- Metric Configuration ----
metricConfig = ({
  "Eiginfjárhlutfall": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [0, 1],
    suffix: "",
    subtitle: "Eiginfjárhlutfall (100% - skuldahlutfall) sýnir hlutfall eigna sem er fjármagnað með hagnaði og hlutafé. 100% þýðir engar skuldir, 0% þýðir engar eigin eignir.",
    yLim: [0, 1]
  },
  "Fjármagnsliðir á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: [0],
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Framlag jöfnunarsjóðs á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Framlegð sem hlutfall af tekjum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [0],
    suffix: "",
    subtitle: "Framlegð er reglulegar tekjur mínus gjöld að frádregnum rekstrargjöldum",
    yLim: null
  },
  "Handbært fé á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: "Handbært fé er það fé sem sveitarfélög eiga eftir þegar búið er að greiða skuldir og skuldbindingar.",
    yLim: null
  },
  "Heildarskuldir": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: [0],
    suffix: " kr",
    subtitle: "Samanburður hér er óæskilegur því stærð sveitarfélaga hefur áhrif á heildarskuldir",
    yLim: null
  },
  "Launa- og launatengd gjöld sem hlutfall af útgjöldum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: null,
    suffix: "",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Launa- og launatengd gjöld á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Nettóskuldir sem hlutfall af tekjum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [1],
    suffix: "",
    subtitle: "Nettóskuldir eru heildarskuldir að frádregnum peningalegum eignum án eigin fyrirtækja og eru notaðar í viðmiðum eftirlitsnefndar.",
    yLim: null
  },
  "Ný langtímalán á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Rekstrarniðurstaða sem hlutfall af tekjum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [0],
    suffix: "",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Rekstrarniðurstaða undanfarinna 3 ára sem hlutfall af tekjum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [0],
    suffix: "",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Rekstrarniðurstaða á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: [0],
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Skuldir sem hlutfall af tekjum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [1],
    suffix: "",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Skuldir á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Tekjur á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Veltufjárhlutfall": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [1],
    suffix: "",
    subtitle: "Veltufjárhlutfall er hlutfall skammtímaskulda deilt upp í eignir sem er hægt að nota í að borga í skammtímaskuldir",
    yLim: [0, 3]
  },
  "Veltufé frá rekstri sem hlutfall af tekjum": {
    isPercent: true,
    digits: 3,
    hlines: [0],
    suffix: "",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Útgjöld á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  },
  "Útsvar og fasteignaskattur á íbúa": {
    isPercent: false,
    digits: 0,
    hlines: null,
    suffix: " kr",
    subtitle: null,
    yLim: null
  }
})

function formatIcelandic(value, {isPercent = false, digits = 0, suffix = ""} = {}) {
  if (value == null || isNaN(value)) return "";
  if (isPercent) {
    const pct = (value * 100).toFixed(1);
    return pct.replace(".", ",") + "%";
  }
  const fixed = Math.abs(value).toFixed(digits);
  const [intPart, decPart] = fixed.split(".");
  const withThousands = intPart.replace(/\B(?=(\d{3})+(?!\d))/g, ".");
  const sign = value < 0 ? "-" : "";
  if (decPart && digits > 0) {
    return sign + withThousands + "," + decPart + suffix;
  }
  return sign + withThousands + suffix;
}

function formatValue(value, metricName) {
  if (value == null || isNaN(value)) return "";
  const cfg = metricConfig[metricName] || {};
  if (cfg.isPercent) return formatIcelandic(value, {isPercent: true, digits: 1});
  return formatIcelandic(value, {digits: cfg.digits || 0, suffix: cfg.suffix || ""});
}

// ---- Data Filtering ----
throunFiltered = {
  return throunRaw.filter(d =>
    d.hluti === selectedHluti &&
    selectedMunicipalities.includes(d.sveitarfelag) &&
    d.name === selectedMetric
  );
}

// ---- Chart ----
chart = {
  const cfg = metricConfig[selectedMetric] || {};
  const isPercent = cfg.isPercent || false;

  const title = `${selectedMetric} (${selectedHluti})`;

  const tickFormat = isPercent
    ? d => formatIcelandic(d, {isPercent: true, digits: 1})
    : d => formatIcelandic(d, {digits: 0, suffix: cfg.suffix || ""});

  const hlineMarks = (cfg.hlines || []).map(v =>
    Plot.ruleY([v], {stroke: "#999", strokeDasharray: "4,4", strokeOpacity: 0.5})
  );

  const yDomain = cfg.yLim || undefined;

  return Plot.plot({
    width: width,
    height: 550,
    marginLeft: 90,
    marginRight: 20,
    marginTop: 40,
    marginBottom: 40,
    style: {
      fontFamily: "Lato, sans-serif",
      background: "#faf9f9",
      fontSize: "12px"
    },
    color: {
      scheme: "tableau10",
      legend: true
    },
    x: {
      label: null,
      tickFormat: d => String(d)
    },
    y: {
      label: null,
      tickFormat: tickFormat,
      grid: true,
      domain: yDomain
    },
    title: title,
    marks: [
      ...hlineMarks,
      Plot.lineY(throunFiltered, {
        x: "ar",
        y: "y",
        stroke: "sveitarfelag",
        strokeWidth: 2,
        curve: "linear"
      }),
      Plot.dot(throunFiltered, {
        x: "ar",
        y: "y",
        fill: "sveitarfelag",
        r: 3,
        tip: true,
        title: d => `${d.sveitarfelag} (${d.ar}): ${formatValue(d.y, selectedMetric)}`
      })
    ]
  });
}